W dobie rozwijaj\u0105cych si\u0119 technologii r\u00f3wnie\u017c korzystanie z prawa do s\u0105du zaczyna wykracza\u0107 poza tradycyjne formy dost\u0119pu i komunikacji z s\u0105dami. Cyfryzacja wymiaru sprawiedliwo\u015bci, maj\u0105ca na celu usprawnianie dzia\u0142alno\u015bci s\u0105d\u00f3w z wykorzystaniem system\u00f3w informatycznych i narz\u0119dzi technicznych, to jednak proces d\u0142ugofalowy i uzale\u017cniony od mo\u017cliwo\u015bci danego systemu. W przypadku s\u0105d\u00f3w administracyjnych proces ten trwa od kilku lat. Jego ocena z punktu widzenia efektywno\u015bci i sprawno\u015bci wymiaru sprawiedliwo\u015bci wymaga zwr\u00f3cenia uwagi na kilka kwestii, z uwzgl\u0119dnieniem odr\u0119bno\u015bci s\u0105downictwa administracyjnego od s\u0105downictwa powszechnego.<\/p>\n\n\n\n
Po pierwsze, proces informatyzacji wymiaru sprawiedliwo\u015bci rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 od utworzenia tzw. e-S\u0105du w Lublinie, kt\u00f3ry funkcjonuje od stycznia 2010 r. Zakres jego dzia\u0142alno\u015bci ograniczono jednak do elektronicznego post\u0119powania upominawczego. Natomiast informatyzacja post\u0119powania przed s\u0105dami administracyjnymi ma charakter systemowy, co wynika z kompleksowego uj\u0119cia w przepisach prawa rozwi\u0105za\u0144 s\u0142u\u017c\u0105cych temu celowi. Kierunek cyfryzacji wyznaczy\u0142a ustawa z dnia 10 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o informatyzacji dzia\u0142alno\u015bci podmiot\u00f3w realizuj\u0105cych zadania publiczne oraz niekt\u00f3rych innych ustaw (Dz.U. poz. 183), kt\u00f3ra w odniesieniu do s\u0105d\u00f3w administracyjnych wesz\u0142a w \u017cycie 31 maja 2019 r. Dope\u0142nieniem tej regulacji by\u0142a ustawa z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy \u2013 Prawo o post\u0119powaniu przed s\u0105dami administracyjnymi oraz niekt\u00f3rych innych ustaw (Dz.U. poz. 934), kt\u00f3ra r\u00f3wnie\u017c z dniem 31 maja 2019 r. wprowadzi\u0142a zmiany pozwalaj\u0105ce na urzeczywistnienie cyfryzacji post\u0119powania s\u0105dowoadministracyjnego. Stworzono podstawy prawne do prowadzenia akt s\u0105dowych w postaci elektronicznej (z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 elektronicznego podpisywania pism i orzecze\u0144), ale te\u017c umo\u017cliwiono stronom i uczestnikom post\u0119powania komunikacj\u0119 elektroniczn\u0105 z s\u0105dami oraz zapoznanie si\u0119 z aktami post\u0119powania w systemie teleinformatycznym s\u0105du. Z perspektywy czasu mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce rozwi\u0105zania te pozwoli\u0142y u\u0142atwi\u0107 dost\u0119p do s\u0105du administracyjnego. Trzeba te\u017c doda\u0107, \u017ce wprowadzenie przepis\u00f3w maj\u0105cych na celu informatyzacj\u0119 s\u0105downictwa administracyjnego sta\u0142o si\u0119 asumptem do przyspieszenia prac nad wdro\u017ceniem technik informatycznych w innych post\u0119powaniach, zw\u0142aszcza w post\u0119powaniu cywilnym.<\/p>\n\n\n\n
Po drugie, traktuj\u0105c o cyfryzacji s\u0105downictwa administracyjnego, nale\u017cy odr\u00f3\u017cni\u0107 dwa jej aspekty, tj. cyfryzacj\u0119 wewn\u0119trzn\u0105 poszczeg\u00f3lnych s\u0105d\u00f3w oraz cyfryzacj\u0119 zewn\u0119trzn\u0105 ukierunkowan\u0105 na \u015bwiadczenie us\u0142ug publicznych.<\/p>\n\n\n\n
W ramach cyfryzacji wewn\u0119trznej w s\u0105dach administracyjnych wprowadzono systemy informatyczne przeznaczone do bie\u017c\u0105cej pracy organizacyjno-orzeczniczej. W pierwszej kolejno\u015bci wdro\u017cono System Obs\u0142ugi Spraw Orzekanych (OSO), wykorzystywany do bie\u017c\u0105cej obs\u0142ugi sekretariat\u00f3w orzeczniczych. Poza tym w s\u0105dach wprowadzono Elektroniczny System Zarz\u0105dzania Dokumentacj\u0105 (EZD), kt\u00f3ry jest narz\u0119dziem obs\u0142uguj\u0105cym obieg korespondencji. Z kolei portal PASSA<\/em> (Portal Akt S\u0105dowych S\u0105d\u00f3w Administracyjnych) umo\u017cliwia prowadzenie wokand elektronicznych oraz kierowanie poszczeg\u00f3lnych akt do portalu publicznego. W bie\u017c\u0105cej dzia\u0142alno\u015bci s\u0105d\u00f3w korzysta si\u0119 z tej wewn\u0119trznej funkcjonalno\u015bci portalu PASSA.<\/p>\n\n\n\n Cyfryzacja zewn\u0119trzna ukierunkowana jest na zapewnienie sprawnej komunikacji elektronicznej stron i uczestnik\u00f3w post\u0119powania z s\u0105dami. W s\u0105dach administracyjnych, jako pierwszych w kraju, zapewniono j\u0105 w pe\u0142nym zakresie. Dokumenty w postaci elektronicznej wnosi si\u0119 do s\u0105du administracyjnego przez elektroniczn\u0105 skrzynk\u0119 podawcz\u0105, a s\u0105d dor\u0119cza dokumenty stronom za pomoc\u0105 \u015brodk\u00f3w komunikacji elektronicznej. W przypadku pism s\u0105dowych wykorzystuje si\u0119 rozwi\u0105zanie polegaj\u0105ce na ich opatrywaniu piecz\u0119ci\u0105 elektroniczn\u0105. Stronom umo\u017cliwiono r\u00f3wnie\u017c pe\u0142ny dost\u0119p do odwzorowa\u0144 cyfrowych akt. Wszystko to jest mo\u017cliwe przy wykorzystaniu systemu EZD oraz portalu PASSA. Na stronie internetowej Naczelnego S\u0105du Administracyjnego dost\u0119pne s\u0105 informacje i formularze zwi\u0105zane z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 wnoszenia do s\u0105d\u00f3w administracyjnych pism procesowych w formie elektronicznej (skrytka NSA na ePUAP: \/Nsa\/SkrytkaESP), otrzymywania korespondencji s\u0105dowej w takiej formie oraz uzyskania dost\u0119pu do akt s\u0105dowych online (https:\/\/www.nsa.gov.pl\/elektroniczna.php).<\/p>\n\n\n\n Poza tym, w celu zapewnienia wszystkim zainteresowanym jak najpe\u0142niejszego dost\u0119pu do tre\u015bci rozstrzygni\u0119\u0107 s\u0105d\u00f3w administracyjnych z dniem 1 pa\u017adziernika 2007 r. uruchomiona zosta\u0142a Centralna Baza Orzecze\u0144 S\u0105d\u00f3w Administracyjnych. Jest ona dost\u0119pna przez Internet pod linkiem: orzeczenia.nsa.gov.pl. Baza zawiera orzeczenia (zanonimizowane) Naczelnego S\u0105du Administracyjnego oraz wojew\u00f3dzkich s\u0105d\u00f3w administracyjnych wydane od stycznia 2004 r. Wyszukiwarka CBOSA zapewnia mo\u017cliwo\u015b\u0107 odnalezienia konkretnego rozstrzygni\u0119cia na podstawie takich kryteri\u00f3w jak: data orzeczenia, s\u0105d, has\u0142o tematyczne, podstawa prawna czy te\u017c wybrane s\u0142owa wyst\u0119puj\u0105ce w danym orzeczeniu.<\/p>\n\n\n\n Po trzecie, na proces cyfryzacji s\u0105downictwa administracyjnego istotny wp\u0142yw mia\u0142a pandemia COVID-19. Wymusi\u0142a ona szybkie wdro\u017cenie dodatkowych rozwi\u0105za\u0144 teleinformatycznych, kt\u00f3re w warunkach pandemicznych mia\u0142y zapewni\u0107 dost\u0119p do wymiaru sprawiedliwo\u015bci. S\u0105dy administracyjne dostosowa\u0142y swoj\u0105 infrastruktur\u0119 informatyczno-techniczn\u0105 dla potrzeb realizacji art. 15 zzs(4) ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczeg\u00f3lnych rozwi\u0105zaniach zwi\u0105zanych z zapobieganiem, przeciwdzia\u0142aniem i zwalczaniem COVID-19, innych chor\u00f3b zaka\u017anych oraz wywo\u0142anych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 1842, ze zm.). Na jego podstawie, w okresie obowi\u0105zywania stanu zagro\u017cenia epidemicznego albo stanu epidemii og\u0142oszonego z powodu COVID-19 oraz w ci\u0105gu roku od odwo\u0142ania ostatniego z nich, s\u0105dy administracyjne mog\u0142y przeprowadza\u0107 rozprawy zdalne (tzw. rozprawy odmiejscowione). Z t\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 i epizodyczn\u0105 regulacj\u0105 korespondowa\u0142a zmiana art. 94 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. \u2013 Prawo o post\u0119powaniu przed s\u0105dami administracyjnymi, dokonana ustaw\u0105 z dnia 18 listopada 2020 r. o dor\u0119czeniach elektronicznych (Dz.U. poz. 2320). Nowy art. 94 \u00a7 2 ustawy procesowej sta\u0142 si\u0119 podstaw\u0105 prawn\u0105 do zarz\u0105dzania posiedzenia jawnego przy u\u017cyciu urz\u0105dze\u0144 technicznych pozwalaj\u0105cych na jego przeprowadzenie na odleg\u0142o\u015b\u0107, ale pod warunkiem, \u017ce strony post\u0119powania przebywaj\u0105 w budynku innego s\u0105du. Jego stosowanie wi\u0105\u017ce si\u0119 jednak z dodatkowymi obci\u0105\u017ceniami dla s\u0105d\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 obowi\u0105zane do przygotowania pomieszcze\u0144 i infrastruktury dla stron uczestnicz\u0105cych w rozprawie zdalnej. W praktyce korzystano g\u0142\u00f3wnie z rozpraw zdalnych, dopuszczalna by\u0142a transmisja on-line posiedzenia w niekt\u00f3rych rodzajach spraw, a tak\u017ce odbywanie posiedze\u0144 niejawnych w trybie zdalnym. By\u0107 mo\u017ce dobrym rozwi\u0105zaniem na przysz\u0142o\u015b\u0107 by\u0142oby wprowadzenie tzw. rozpraw hybrydowych i umo\u017cliwienie w tej samej sprawie jednej ze stron udzia\u0142u na rozprawie w budynku s\u0105du administracyjnego, a drugiej na odleg\u0142o\u015b\u0107 przy u\u017cyciu urz\u0105dze\u0144 technicznych.<\/p>\n\n\n\n Podsumowuj\u0105c, proces cyfryzacji polskich s\u0105d\u00f3w administracyjnych mo\u017cna oceni\u0107 pozytywnie. Wprowadzone i stosowane rozwi\u0105zania w du\u017cym stopniu u\u0142atwiaj\u0105 obywatelom dost\u0119p do s\u0105du i mog\u0105 przek\u0142ada\u0107 si\u0119 na skr\u00f3cenie czasu trwania poszczeg\u00f3lnych post\u0119powa\u0144. Mo\u017cna wi\u0119c uzna\u0107, \u017ce cyfryzacja s\u0105downictwa nabiera znaczenia w gwarancyjnym aspekcie prawa do s\u0105du. Nie oznacza to, \u017ce nie nale\u017cy oczekiwa\u0107 dalszych usprawnie\u0144 w dost\u0119pie do s\u0105du czy nawet wprowadzenia na sta\u0142e rozpraw zdalnych. By\u0107 mo\u017ce wymusz\u0105 to dalsze etapy informatyzacji administracji publicznej s\u0142u\u017c\u0105cej urzeczywistnieniu zasady good governance<\/em>. Trzeba jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce pozostawione s\u0105dom wdra\u017canie nowych rozwi\u0105za\u0144 techniczno-informatycznych wymaga wiedzy i specjalizacji w kwestiach niezwi\u0105zanych bezpo\u015brednio z prowadzon\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 orzecznicz\u0105, a ponadto du\u017cego nak\u0142adu pracy i \u015brodk\u00f3w (tak\u017ce finansowych). Poza tym, z ka\u017cdym nowym rozwi\u0105zaniem w tym zakresie wi\u0105\u017ce si\u0119 konieczno\u015b\u0107 zapewnienia odpowiedniego poziomu bezpiecze\u0144stwa przetwarzanych danych.<\/p>\n\n\n\n Dr Anna Chmielarz-Grochal \u2013 adiunkt na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, asystent specjalista ds. prawa europejskiego w Naczelnym S\u0105dzie Administracyjnym; autorka publikacji z zakresu prawa publicznego, dotycz\u0105cych \u017ar\u00f3de\u0142 prawa, w\u0142adzy s\u0105downiczej, s\u0105dowej kontroli administracji oraz praw cz\u0142owieka, w szczeg\u00f3lno\u015bci prawa do s\u0105du.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W dobie rozwijaj\u0105cych si\u0119 technologii r\u00f3wnie\u017c korzystanie z prawa do s\u0105du zaczyna wykracza\u0107 poza tradycyjne formy dost\u0119pu i komunikacji z s\u0105dami. Cyfryzacja wymiaru sprawiedliwo\u015bci, maj\u0105ca na celu usprawnianie dzia\u0142alno\u015bci s\u0105d\u00f3w z wykorzystaniem system\u00f3w informatycznych i narz\u0119dzi technicznych, to jednak proces d\u0142ugofalowy i uzale\u017cniony od mo\u017cliwo\u015bci danego systemu. W przypadku s\u0105d\u00f3w administracyjnych proces ten trwa od […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[80],"tags":[],"class_list":["post-1135","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dr-anna-chmielarz-grochal"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cyfryzacja.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1135","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cyfryzacja.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cyfryzacja.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cyfryzacja.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cyfryzacja.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1135"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/cyfryzacja.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1135\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1136,"href":"https:\/\/cyfryzacja.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1135\/revisions\/1136"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cyfryzacja.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1135"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cyfryzacja.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1135"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cyfryzacja.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1135"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}